ADHD – objawy i leczenie u dzieci oraz dorosłych

ADHD to na ogół najczęstsza przyczyna wizyt dzieci w gabinecie psychologa lub psychiatry. Czym dokładnie jest to zaburzenie, jakie są jego objawy u dzieci i dorosłych oraz jak wygląda leczenie?

Czym jest ADHD?

ADHD to skrót z języka angielskiego od: attention deficit hyperactivity disorder, które tłumaczy się jako zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Szacuje się, że zaburzenie to występuje u 5% ludzi.

Nadpobudliwość psychoruchowa oznacza nadmierną aktywność, brak zdolności do cierpliwego czekania, wiercenie się, niezdolność do pozostania w pozycji siedzącej, przerywanie, wtrącanie się w czynności innych osób. Deficyt uwagi powoduje z kolei  niezdolność do skupienia się na zadaniu czy częste gubienie rzeczy.

Typowe dla ADHD kłopoty z koncentracją, trudności w kontrolowaniu emocji, jak też podejmowanie pochopnych, nieprzemyślanych decyzji mogą pociągać za sobą szereg negatywnych skutków takich jak chociażby pogorszone wyniki w nauce lub w pracy, napięcia i konflikty w relacjach, większe ryzyko zaburzeń psychicznych, uzależnienia od substancji czy depresji.

Rozróżnia się trzy główne typy ADHD:

• ADHD z przewagą zaburzeń uwagi,
• ADHD z przewagą nadruchliwości i impulsywności,
• typ mieszany.

Objawy ADHD u dzieci i dorosłych

ADHD występuje zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Niektóre objawy są wspólne dla wszystkich grup wiekowych, niemniej występują pewne różnice.

ADHD u dzieci objawia się:

• nadpobudliwością: może to być nadmierna aktywność fizyczna – na przykład ciągłe ruszanie rękoma, nogami, trudność w usiedzeniu na jednym miejscu,
• trudnościami w koncentracji: dzieci z ADHD łatwo się rozpraszają, w czasie lekcji czy zabawy trudno jest im utrzymać uwagę i skupienie,
• impulsywnością: zazwyczaj jest to trudność w opanowaniu emocji, skłonność do szybkiego działania bez jego przemyślenia.  

ADHD u dorosłych objawia się:

• dezorganizacją: są to najczęściej trudności w wywiązywaniu się z zobowiązań, planowaniem swoich zadań, problemy z przewidywaniem konsekwencji, odkładanie zadań na ostatnią chwilę,
• trudnościami w regulowaniu emocji: osoby dorosłe z ADHD mogą doświadczać wybuchów złości lub innych impulsywnych zachowań w odpowiedzi w sytuacjach stresu, mogą przeżywać stany lękowe lub nerwicowe;
• problemami, napięciami w relacjach, niestabilnymi związkami: słuchanie innych, utrzymywanie długofalowych relacji może być problematyczne.

Jak wygląda diagnoza ADHD u dzieci i dorosłych?

Jak najwcześniejsze rozpoznanie ADHD jest bardzo ważne, gdyż objawy tego zaburzenia często utrudniają dziecku naukę szkolną i nawiązywanie prawidłowych relacji z rówieśnikami.

Dokładna diagnostyka ADHD u dzieci jest niezbędna również dlatego, że istnieje wiele zaburzeń psychicznych, z którymi można pomylić ADHD (np. dziecięca depresja, autyzm). Diagnozy ADHD u dzieci dokonuje psycholog-diagnosta w porozumieniu z psychiatrą.

W przypadku dorosłych diagnozę może przeprowadzić każdy psycholog z doświadczeniem diagnostycznym.

Leczenie ADHD

Nieleczone ADHD u dzieci i młodzieży może prowadzić do powikłań zdrowotnych i emocjonalnych, a także gorszych wyników w nauce czy wykluczenia przez rówieśników. Jeśli chodzi u dorosłych, ADHD oznacza najczęściej problemy osobiste, zawodowe, trudności z utrzymaniem dobrych relacji, a ponadto ryzyko uzależnień, depresji, prób samobójczych.

Leczenie ADHD u dorosłych i dzieci wymaga zindywidualizowanego podejścia, które uwzględnia potrzeby i sytuację życiową danego pacjenta. W ramach terapii stosuje się farmakologię, psychoterapię oraz wsparcie edukacyjne i behawioralne. W przypadku dzieci niezbędna jest też współpraca między rodziną, psychologiem oraz nauczycielami, aby zapewnić największą skuteczność leczenia.